Соғыстың соңғы соқпағынан да сүрінбей өтіп, оқ пен оттың ортасынан аман оралып, бейбіт өмірдегі ел экономикасының, шаруашылығының өркендеуіне үлес қосқан ардагерлеріміздің еселі еңбегі әрқашан да бағалы. Әлбетте, олардың есімдері елге ардақты. Қолына қару алған қай майдангер болсын тар жол тайғақ кешуден өтті. Отанға деген шексіз махаббатын дәлелдей білді. Биыл әлемді қара түнекке ораған соғыстың да соңғы оғы атылып, Жеңіс туы тігілгеніне 70 жыл толады. Осыдан жетпіс жыл бұрын бейбіт өмір таңы қайта арайлап атты.
{jcomments on}Жеңістің 70 жылдығы қарсаңында соғысқа қа-тысқан Семей қаласының тұрғыны, 91 жастағы майдангер Виктор Александрович Соколовпен сыр шертудің сәті түсті. Виктор Соколов немістердің “Тигр”, “Пантера” сияқты танктеріне қарсы тұрған кеңестік аты аңызға айналған “Т-34” танкісімен жауға қарсы тұрған.
Виктор Соколов 1923 жылы дүниеге келген. Қолына қару алып майдан даласына аттанғанда, жасы жиырмаға енді жеткен кезі еді. Кейіпкеріміздің жанұясы Оралдан Семейге сол сұрапыл жылдар басталар шақта көшіп келген. Әкесі өмірінің соңына дейін теміржол саласында қызмет атқарған. Ардагер — отбасында төрт аға-йындының ішіндегі ең кенжесі. Соғыс басталған алғашқы күндері әскерден енді оралған үлкен ағасы Иван майданға қайта аттанады. Ұрыстардың бірінде ол партизандар қатарына қосылып, жараланады. Мәскеу түбіндегі әскери госпитальдан жазылып шығып, қайта жауға қарсы тұруға аттанып, кейін еш хабарсыз жоғалып кеткен. Екінші ағасы Федор Соколов НКВД-ның әскери барлау қызметінде болып, соғысты Германия жерінде майор әскери шенімен аяқтаған. Танк жүргізушісі болған тағы бір ағасы, Николай, соғыста ауыр жараланып, Семейге қайтып оралады. Соколовтар отбасында қан майданға аттанбай қалған тек әкелері ғана болған екен. Ол сол кездегі маңызды нысандардың бірі саналатын теміржолда күн -түн демей қызмет жасады. Ал үйдің кенжесі Виктор Соколов әскер қатарына 1943 жылдың күзінде шақырылады және 125-ші ат-қыштар полкіне түседі. Майданға аттанар алдында жаңа қабылданған сарбаздар Семейге жақын жерде әскери оқу-жаттығудан өтеді. Онда ол станокты «Максим» пулеметінен атуға машықтанады.
1944 жылдың мамыр айының басында оқу — жаттығудан өткен сарбаздар эшелонмен майданға жіберіледі. Көп ұзамай алғашқы ұрыстар да басталған. Майдангердің жадында жатталып қалған сол жылдар әлі де көмескіленбеген.
— Менімен келген сарбаздардың көбі бір оқ атып үлгерместен қаза болды. Кескілескен ұрыстар ауыр өтіп, таңға дейін жаумен шайқасамыз. Таң атысымен шабуылды қайта жал-ғастырамыз. Кейбір аудандарды азат етуде партизандар көмектесіп отырды, — деген В.Соколов, — Белоруссияда партизандар қатарында 300-ден астам адам болды. Олардың дені егде тартқан үлкен адамдар, әйелдер мен балалар еді. Міне, Отанға деген сүйіспеншілік жасы мен кәрісіне қарамай қолға қару алғызды, — дейді ардагер.
Майдан жолында Виктор Александрович жау жағына өтіп кеткендермен де күрес жүргізеді. Осындай шайқастың бірінде ол ауыр жараланады.
— Қатты ұрыстың бірінде жау жағына шыққандар бізді Батыс Двина өзеніне қарай қыспаққа алды. Жарақат ал-ғандар көп еді. Сол сәтте командиріміз коммунистерге саптан шығуға бұйрық берді. Бірнеше адам шықты. Олар бізді өзеннен өткізу үшін жауға қарсы тұрып, өз өмірлерін қиды, — деп есіне алады Виктор Соколов. – Өзеннен өткен кезде де көптеген жауынгерлер оққа ұшып, қаза болды. Маған өзеннің арғы бетіне жеткенде оқ тиді. Оң қолыма тиген қорғасын сүйегімді зақымдап тесіп өте шықты. Ал менің майдангер досым Михаил Кремневке оқ тура жүрегіне қадалды.
Осы ұрыста онсыз да жараланған Виктор Александровичке миномет снарядының ұшқыны тиіп, ішін және екі аяғын бірдей зақымдайды. Салдарынан ол бірнеше айға госпитальға жіберіледі. Қатты жараланған оның оң қолын әскери дәрігерлер аман алып қалады. Кейін жазылып шыққан ардагер қайта қатарға қосылады. Танк мектебін аяқтаған ол жауға қарсы тұруға Германия жеріне жіберіледі. Бұл барлық жерде жаумен кескілескен ұрыстар жүріп жат-қан шақ еді. Жауынгер Виктор бұл жолы 259-шы танк бригадасы құрамында Балтық теңізі аумағын жаудан азат етуге қатысады. Бірде Соколов отырған танк минаға түсіп, экипаж мүшелері кішкене бойлы оған техникадан бірінші шығуды бұйырады.
— Аласа бойлы болсам да, люктен шығу оңай болған жоқ. Әдетте жау автоматшылары мен мергендері минаға түсіп қалған танкіні бірден нысанаға алады. Сондықтан танкистер ұшқыштар секілді госпитальға жиі түсе бермейтін, — дейді ардагер.
Сыртқа әрең шыққан Виктор Александрович жерге бірден секіріп кетеді, сол сәтте «Т-34» танкісінің жанар-жағармай багына оқ тиеді. Сол сәтте танк ішінде болғандардың барлығы тірідей жанып кеткен. Жақын маңдағы тасаға тығылған сержант Соколов жауға қарсы оқ атуға кіріседі. Көп ұзамай көмек келіп, жау әскері орманға қарай шегінген екен.
Германияда жауды жеңгеннен кейін, құрамында Виктор Соколов бар танк бригадасы Қиыр Шығысқа – Кувантун әскерімен соғысуға жіберіледі. Соғыс ардагерінің айтуынша, Кеңес әскерінің келуі жапондықтарға күтпеген жағдай болды.
— Жапондармен соғыста кеңес барлаушылары жау шебін б ұзып, ерен ерлік көрсетті. Олар Жапон әскері басшысының дауысын келтіріп, жалған команда берді және өз іштерінде түсініспеушілік туындатты. Осыны пайдалан-ған біздің танк бригадасы қарсылас шебінің 25 шақырымына дейін кіріп кетіп, жауды састырды, — деп, есіне алады сол жылдарды ардагер.
Тағдырдың жазуымен ардагер бүгінде жақын туыстарынсыз жалғыз өзі ғұмыр кешуде. Алайда өзінің өмірге деген құлшынысы ардагерді еш мұқалтқан емес. Керісінше, өмірлік тәжірибесі кейінгі жастарға үлгі болып жүр. Виктор Александровичтің ең сүйікті айналысатын ісі — балық аулау. Осы жасқа келсе де, бұл кәсібін әлі де тастаған емес. Тіпті аңшылықтың қыр –сырын кәсіби түрде меңгерген. Майдангер, өзінің есептеуі бойынша, 236 түз тағысын қолға түсірген екен.
Асан МЫРЗАХАНОВ,
«Семей таңы»
